Portret mężczyzny w narodowym stroju polskim

7Nstrojnarodowy

 

Tytuł: Portret mężczyzny w narodowym stroju polskim

Autor: Józef Sebald (1853-1931)
Czas powstania: ok. 1910
Miejsce przechowywania: Muzeum Historii Fotografii im. Walerego Rzewuskiego w Krakowie

Fotografia w kształcie stojącego prostokąta naklejona na prostokątną, nieco większą tekturkę, w kolorze beżowym. Różnica wielkości zdjęcia i tekturki tworzy marginesy, które po bokach i przy górnej krawędzi są wąskie, prawie takie same. Margines dolny jest znacznie szerszy, opatrzony z lewej strony tłoczoną pieczęcią fotografa. Krawędzie tekturki są fazowane – ścięte pod kątem. Fotografia w formacie zwanym gabinetowym, mierzy ok. 16,5 x 10 cm.
Wykonana w krakowskim atelier autora, przy ulicy Kolejowej, obecnie Westerplatte.
W centrum kompozycji znajduje się mężczyzna w wieku ok. 60 lat, ujęty całopostaciowo, ¾ w lewo, ale z głową prawie na wprost. Tłem dla modela jest ekran fotograficzny z motywem zamglonego krajobrazu, z bujną roślinnością z lewej strony i drzewami w oddali. Ekran daje wrażenie głębi. Podłoga jasna, wyłożona parkietem.
Mężczyzna stoi na szeroko rozstawionych na boki nogach, wyprostowany, dumny, pewny siebie. Oczy otwarte, patrzące na wprost. Nos długi, siwe wąsy sięgające żuchwy, krótka, siwa broda. Uszy wyraźnie zarysowane. Na głowie zasłaniająca czoło futrzana czapka ze szkofią, czyli ozdobą w postaci srebrnego orlego skrzydła z filigranem i piórem. Dłoń lewej, zgiętej w łokciu ręki obejmuje rękojeść szabli. Dłoń prawej ręki, także zgiętej, złożona jest na wiązaniu pasa.
Mężczyzna ubrany jest w polski strój narodowy – żupan z długimi, wąskimi rękawami, ze stójką przy szyi, oraz w nałożony na niego ciemniejszy kontusz z wylotami, czyli rozciętymi i zarzuconymi do tyłu rękawami. Wyloty tworzą coś w rodzaju trójkątów leżących na ramionach i zwisających do łokci. Lewy kołnierz kontusza zdobią trzy guzy. Lewa poła kontusza lekko zachodzi na prawą. Kontusz sięga poniżej kolan, odsłania szerokie nogawki spodni zwieszonych ponad brzeg cholew wysokich, skórzanych butów. Szlachcic przepasany jest szerokim pasem kontuszowym. Jego końce zwane głowami, zdobione dużym wzorem, zwisają, zrównując się z długością kontusza. U lewego boku mężczyzny – szabla.
Rewers w kolorze beżowym zdobi granatowa winieta reklamowa o motywach geometrycznych i roślinnych. U góry splecione ze sobą litery: JS. Poniżej po przekątnej napis: J. Sebald. Niżej herb Krakowa zwieńczony koroną, z dwiema gałązkami pod spodem. Pod herbem napis: KRAKÓW ULICA KOLEJOWA 3. Przy dolnej krawędzi objaśnienie: Klisze przechowuje się dla dalszych zamówień. U dołu nadruk zakładu litograficznego: CECO.
Ubiór narodowy ustalił się w ujednoliconej formie – kontusza noszonego na żupanie – w latach 30. XVII wieku.  Strój kontuszowy rozpowszechnił się wraz z utrwalaniem się ideologii sarmatyzmu, wywodzącej pochodzenie polskiej szlachty od starożytnych Sarmatów. Ubiór narodowy stał się symbolem patriotyzmu oraz cnót wojennych i miał charakter ubioru stanowego szlachty.
Józef Sebald, także Józef Szeybal (1853-1931), po przerwaniu studiów malarskich rozpoczął w latach 80. XIX wieku pracę w zakładzie Walerego Rzewuskiego, a po jego śmierci, w 1888 r., wszedł w spółkę z Juliuszem Mienem. W 1893 odkupił dom i zakład po Rzewuskim, przy ulicy Kolejowej 27. W latach 1901–1914 prowadził samodzielnie atelier w domu „Pod Stańczykiem” przy ulicy Batorego 12. Józef Sebald jest autorem fotografii portretowych, w tym zdjęć mistrzów scen polskiego teatru.