Mała karuzela

Eksponat znajduje się w Ogrodzie Doświadczeń im. Stanisława Lema, oddziale Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie.

Autorka opisu – Olga Odziemczyk

Na stanowisku znajdują się dwie jednoosobowe karuzele. Obie służą do wykonania tego samego doświadczenia. Różnią się tym, że na jednej z nich należy kręcić się siedząc, na drugiej stojąc. Bezpieczniej będzie wybrać wersję siedzącą.
Model przeznaczony do siedzenia znajduje się bliżej alejki ogrodu. Karuzela zamontowana jest na środku przymocowanej do podłoża metalowej płyty o wymiarach 90 na 90 centymetrów. Płyta nieznacznie wystaje powyżej poziomu podłoża. Karuzela ma wysokość około 70 cm. Jej konstrukcja jest dość prosta, składa się z nisko umieszczonej, ośmiokątnej platformy obrotowej, na której środku znajduje się pionowy filar zakończony siodełkiem w kształcie litery U. Na tym modelu należy usiąść okrakiem. Stopy powinny znajdować się na platformie obrotowej.
Model przeznaczony do użytku w pozycji stojącej znajduje się bardziej w głębi pokrytego żwirem poletka. Ta karuzela jest okrągłą, nisko umieszczoną platformą obrotową, otoczoną metalową barierką. Barierka składa się ze słupków połączonych u góry i dołu płaskimi obręczami. Całość ma wysokość około 90 cm. Fragment barierki jest ruchomy i pełni funkcję drzwiczek, które trzeba otworzyć, by dostać się na platformę. Drzwiczki mają 2 poziome, półkoliste uchwyty znajdujące się u góry i u dołu po zewnętrznej stronie. By otworzyć drzwiczki, należy odnaleźć na górnej obręczy w pobliżu uchwytu blokujący je zatrzask i zwolnić blokadę poprzez lekkie przesunięcie końca zatrzasku w stronę uchwytu. Po wejściu na platformę obrotową, należy zamknąć drzwiczki. Platforma obrotowa znajduje się przy dolnej obręczy barierki. Ma kształt koła o średnicy 68 cm.

Do wykonania eksperymentu potrzebne są także ciężarki. Hantle o wadze 0,5 kilograma powinny znajdować się na karuzeli lub na ziemi w jej pobliżu.
Na początek wybierz model urządzenia, z którego chcesz skorzystać i odpowiednio stań lub usiądź na nim. Weź do rąk ciężarki i trzymaj je blisko tułowia. Następnie poproś, by wprawiono cię w ruch obrotowy. Gdy już wirujesz, zacznij oddalać dłonie z ciężarkami, rozprostowując ręce na boki. Utrzymaj przez chwilę rozpostarte ręce. Następnie zacznij ściągać je z powrotem ku sobie, również wstrzymując na moment ostatnią fazę ruchu.

Zwróć uwagę, jak zmienia się prędkość Twojego wirowania. Czy wirujesz szybciej, gdy masz rozłożone ręce, czy gdy trzymasz je blisko ciała? Z łatwością powinieneś poczuć, że dużo szybciej wirujesz z rękoma zbliżonymi do tułowia. Wynika to z zasady zachowania momentu pędu. Moment pędu jest związany z masą układu, jego rozmiarami oraz prędkością obrotu, zwaną prędkością kątową. W trakcie trwania doświadczenia masa układu nie zmienia się, natomiast zmieniasz jego rozmiary, na co odpowiedzią jest adekwatna zmiana prędkości kątowej. Oddalając ręce od siebie zwiększasz rozmiary układu wskutek czego prędkość kątowa maleje. Przyciągając ręce zmniejszasz rozmiary, więc prędkość obrotu rośnie. Efekt ten jest wykorzystywany m.in. przez tancerzy podczas wykonywania piruetów.

Posłuchaj audiodeskrypcji

mała platforma obrotowa