Premier Tadeusz Mazowiecki

TadeuszMazowiecki

Tytuł: Premier Tadeusz Mazowiecki
Autor: Chris Niedenthal
Czas powstania: Rok 1989
Miejsce przechowywania: Oryginał znajduje się w archiwum prywatnym Chrisa Niedenthala, wielkoformatowa kopia fotografii prezentowana jest za zgodą autora, w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku.

Fotografia w kształcie leżącego prostokąta przedstawia Tadeusza Mazowieckiego w Sali Posiedzeń Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej tuż po  zaakceptowaniu przez Sejm Jego rządu. W centrum premier Tadeusz Mazowiecki siedzący w ławie rządowej, w ujęciu do pasa.
Za Mazowieckim widoczne we fragmentach dwa rzędy pustych dębowych ław. Rzędy ław, ustawione jeden za drugim, i jeden powyżej drugiego, nadają fotografii głębi. Ławy w kolorze ciepłego brązu. Na tapicerowanych, miękkich oparciach pionowe dębowe elementy wydzielające indywidualne miejsca do siedzenia.
Premier Mazowiecki ubrany jest w jasnobłękitną koszulę i granatową marynarkę z szerokimi klapami. Pod szyją  zawiązany ma ciemnoczerwony krawat.
Twarz owalna, czoło wysokie z zakolami. Włosy krótkie siwe, zaczesane w prawo. Nos podłużny, usta zamknięte z wyraźnie zarysowaną dolną wargą. Oczy patrzące przed siebie, w jeden punkt, myślące, podkrążone. Na twarzy widoczne skupienie i refleksja wywołana silnym przeżyciem. Jednoczesne zadowolenie i obawa.
Lewa ręka premiera ułożona wzdłuż boku, widoczna do łokcia. Prawa ręka wyprostowana, uniesiona do góry. Dłoń w geście wiktorii – zwycięstwa: palce wskazujący i środkowy wyprostowane; kciuk oraz palce: serdeczny i mały zwinięte. Dłoń uchwycona w ruchu, nieco nieostra.
Przez gest fotografia staje się dynamiczna. Gest wypełnia pustkę, przerywa ciszę.
Na dole fotografii, przed premierem ledwo widoczny fragment dębowej balustrady. Na balustradzie drewniana rzeźba orła. Orzeł z ostrym dziobem i rozpostartymi skrzydłami ma na piersi herb Warszawy z wizerunkiem  syrenki – pół kobiety, pół ryby uzbrojonej w miecz i tarczę.
Gest zwycięstwa, zwany także zajączkiem  został spopularyzowany podczas II wojny światowej przez brytyjskiego premiera Winstona Churchilla, w Polsce wiktoria w dużej mierze zawdzięcza swoją popularność Lechowi Wałęsie i Tadeuszowi Mazowieckiemu.

Autorem przedstawienia orła z herbem Warszawy oraz pozostałych płaskorzeźb umieszczonych na balustradzie oddzielającej prezydium Sejmu od ław poselskich jest Aleksander Żurakowski (1892-1978), rzeźbiarz, konserwator rzeźb, żołnierz Legionów Józefa Piłsudskiego.

Dla prasy zagranicznej wydawało się nieprawdopodobne, że w Polsce, w ciągu kilku miesięcy 1989 r. zwyciężyła pokojowa rewolucja, a na czele rządu stanął działacz opozycji. Szczególnie podkreślano fakt, że Tadeusz Mazowiecki jest pierwszym niekomunistycznym premierem w całym bloku wschodnim.
Dalszy bieg wydarzeń po Wyborach Czerwcowych zupełnie rozmijał się z przewidywaniami rządzących. Władza liczyła, iż porozumienia zawarte przy Okrągłym Stole wkomponują opozycję w ramy dotychczasowego systemu, obarczając ją odpowiedzialnością za przyszłe reformy i pozwolą zachować PZPR kontrolę nad państwem. Tymczasem rozmiary porażki w wyborach paraliżowały działania jej ścisłego kierownictwa, powodując niemożność utworzenia rządu przez gen. Kiszczaka. Opozycja natomiast obawiała się, że władza nie uszanuje wyników Wyborów Czerwcowych i siłą zechce przywrócić swoją dominację. Doradcy Lecha Wałęsy wyjście z patowej sytuacji upatrywali w utworzeniu koalicji parlamentarnej z reformatorskim skrzydłem PZPR. Publiczną dyskusję na ten temat rozpoczął Adam Michnik na łamach „Gazety Wyborczej”, rzucając hasło: „Wasz prezydent, nasz premier”. Propozycja ta z upływem czasu stawała się coraz bardziej realna. Ostatecznie 19 lipca Zgromadzenie Narodowe wybrało, przewagą jednego głosu, gen. Wojciecha Jaruzelskiego na prezydenta Polski. Natomiast 24 sierpnia 1989 r. Sejm powołał na stanowisko szefa rządu przedstawiciela opozycji Tadeusza Mazowieckiego, który tym samym został pierwszym niekomunistycznym premierem w całym bloku wschodnim. Jego gabinet, zdominowany przez reprezentantów Solidarności, wprowadził państwo na trudną drogę demontażu systemu politycznego PRL-u. Tym samym rozpoczęta w sierpniu 1980 r. solidarnościowa rewolucja odniosła zwycięstwo w 1989 r. Zaskoczeniem dla Zachodu był fakt, iż przejście z systemu komunistycznego do demokracji odbyło się w Polsce bez rozlewu krwi,  w wyniku kompromisu pomiędzy władzą i opozycją, a następnie wyborów parlamentarnych.

Chris Niedenthal
Ceniony fotograf europejski. Pracował m. in. dla amerykańskiego tygodnika Newsweek, a od połowy lat 80-tych dla tygodnika Time, dla którego fotografował w całej Europie Wschodniej i Związku Radzieckim. Urodził się w Londynie w 1950 r. Syn polskich emigrantów wojennych, którzy podczas II Wojny  Światowej znaleźli się w Wielkiej Brytanii. w 1998 roku Chris Niedenthal przyjął obywatelstwo polskie.
Był pierwszym zagranicznym fotoreporterem, wraz z angielskim dziennikarzem Michaelem Dobbsem, którego wpuszczono do Stoczni Gdańskiej im. Lenina podczas strajku w sierpniu 1980 roku. Podczas stanu wojennego zrobił z ukrycia setki fotografii. Jego zdjęcie przedstawiające transporter opancerzony SKOT stojący w Warszawie na tle kina Moskwa, na którego fasadzie billboard reklamował film Francisa Forda Coppoli „Czas apokalipsy”, zyskało międzynarodową sławę i uchodzi za ikoniczne przedstawienie stanu wojennego w Polsce.